Przemoc w domu nie zawsze oznacza siniaki czy inne widoczne obrażenia. Niekiedy zaczyna się od poniżania, wyzwisk, gróźb albo kontrolowania życia drugiej osoby. Często pozostaje za zamkniętymi drzwiami, a osoba krzywdzona długo nie szuka pomocy. Może obawiać się sprawcy, odczuwać wstyd, być od niego zależna finansowo, martwić się o dzieci lub mieć nadzieję, że sytuacja się poprawi. Nie jest to jednak zwykły spór rodzinny, lecz poważny problem społeczny, który może być przestępstwem i wymaga reakcji.
Przemoc domowa to nie tylko bicie, szarpanie czy popychanie. Może mieć charakter psychiczny, seksualny lub ekonomiczny. Może też polegać na zaniedbywaniu osoby, która potrzebuje opieki.
O przemocy mogą świadczyć między innymi wyśmiewanie i poniżanie, grożenie, zastraszanie, odcinanie od bliskich, kontrolowanie telefonu, ograniczanie dostępu do pieniędzy czy utrudnianie podjęcia pracy. Takich zachowań nie wolno lekceważyć tylko dlatego, że nie dochodzi do fizycznego ataku.
Przepisy chronią również osoby, które nie mieszkają już ze sprawcą. Ochrona obejmuje także osoby pozostające obecnie albo w przeszłości w trwałej relacji uczuciowej lub fizycznej.
Szczególnej troski wymagają przypadki, w których krzywdzone są dzieci, osoby starsze, osoby z niepełnosprawnościami lub niesamodzielne. Ich sytuacja może utrudniać samodzielne zwrócenie się po pomoc.
Jednym z przepisów stosowanych w sprawach przemocy domowej jest art. 207 Kodeksu karnego. Dotyczy on fizycznego lub psychicznego znęcania się między innymi nad osobą najbliższą albo pozostającą ze sprawcą w stosunku zależności.
Za takie przestępstwo grozi od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności. Jeśli ofiarą jest osoba nieporadna ze względu na wiek, stan psychiczny lub fizyczny, kara wynosi od 6 miesięcy do 8 lat. Szczególne okrucieństwo może oznaczać karę od roku do 10 lat więzienia. Jeżeli pokrzywdzony w następstwie znęcania targnie się na własne życie, sprawcy grozi od 2 do 15 lat pozbawienia wolności.
Odpowiedzialność karna może dotyczyć także innych czynów, takich jak groźby karalne, naruszenie nietykalności cielesnej lub spowodowanie uszczerbku na zdrowiu. O tym, jak prawnie zakwalifikować konkretne zachowanie, decydują okoliczności sprawy.
Policja ma uprawnienia, które pozwalają szybko chronić osoby doznające przemocy. Gdy sprawca stwarza zagrożenie dla życia lub zdrowia domowników, funkcjonariusz może wydać między innymi:
• nakaz natychmiastowego opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia;
• zakaz zbliżania się do tego mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia;
• zakaz zbliżania się do osoby doznającej przemocy na wskazaną odległość;
• zakaz kontaktowania się z osobą doznającą przemocy;
• zakaz wstępu do szkoły, placówki oświatowej, obiektu sportowego lub miejsca pracy osoby doznającej przemocy.
Te środki obowiązują natychmiast, co do zasady przez 14 dni. Mogą być stosowane dłużej, jeśli sąd udzieli zabezpieczenia. Mają zapewnić bezpieczeństwo osobie krzywdzonej, zanim zakończy się postępowanie karne.
Dzięki tym uprawnieniom policjanci mogą reagować na zagrożenie już w czasie interwencji. Osoba doznająca przemocy nie musi zakładać, że jedynym wyjściem jest opuszczenie własnego domu i szukanie schronienia. Prawo pozwala na natychmiastowe odizolowanie osoby stosującej przemoc.
Wsparcie w przeciwdziałaniu przemocy zapewnia także procedura „Niebieskiej Karty”. Służy ona rozpoznaniu sytuacji, udzieleniu odpowiedniej pomocy osobie krzywdzonej oraz skoordynowaniu działań zaangażowanych instytucji.
Procedurę może rozpocząć przedstawiciel uprawnionej instytucji, na przykład policjant, pracownik socjalny, nauczyciel lub przedstawiciel ochrony zdrowia, jeśli istnieje uzasadnione podejrzenie przemocy domowej. Zgoda osoby doznającej przemocy nie jest wymagana.
W działania włączają się przedstawiciele różnych służb i instytucji, w tym Policji, pomocy społecznej, oświaty oraz ochrony zdrowia. Oceniają sytuację, przygotowują indywidualny plan pomocy i podejmują kroki, które mają zapewnić bezpieczeństwo osobom pokrzywdzonym.
Procedura „Niebieskiej Karty” nie zastępuje postępowania karnego. Obie mogą toczyć się jednocześnie i wzajemnie się uzupełniać.
Osoba doznająca przemocy ma prawo do ochrony i wsparcia. Może skorzystać między innymi z bezpłatnej pomocy psychologicznej, prawnej, medycznej i socjalnej, interwencji kryzysowej, a także bezpiecznego miejsca w specjalistycznym ośrodku wsparcia.
Przemoc można zgłosić w najbliższej jednostce Policji albo prokuraturze. W przypadku bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia należy zadzwonić pod numer alarmowy 112.
Jeśli to możliwe, warto zachować wiadomości, nagrania, dokumentację medyczną i zdjęcia obrażeń, a także notować daty oraz okoliczności zdarzeń. Takie materiały mogą pomóc w wyjaśnieniu sprawy. Brak dowodów nie powinien jednak powstrzymywać przed zgłoszeniem przemocy.
Przeciwdziałanie przemocy to nie tylko zadanie Policji i innych instytucji. Ważna jest także reakcja otoczenia. Nie należy ignorować niepokojących hałasów z mieszkania, wołania o pomoc, widocznych obrażeń ani sygnałów, że domownicy są zastraszani.
Świadkiem przemocy może być sąsiad, krewny, znajomy, nauczyciel czy współpracownik. Każdy, kto wie o stosowaniu przemocy domowej, może przekazać tę informację Policji. Nie trzeba samodzielnie oceniać, czy doszło do przestępstwa - ustalenie tego należy do właściwych służb i instytucji.
Przemoc domowa nie jest prywatną sprawą, o której należy milczeć. Nie usprawiedliwiają jej emocje, rodzinne problemy ani trudne okoliczności życiowe. Nikt nie powinien bać się we własnym domu.
Reagujmy i nie odwracajmy wzroku. Telefon, rozmowa lub przekazanie informacji mogą pomóc przerwać krzywdę i zwiększyć czyjeś bezpieczeństwo.



